Promazyna: neuroleptyk fenotiazynowy w pobudzeniu i niepokoju - informacje dla pacjenta

Promazyna jest lekiem przeciwpsychotycznym z grupy alifatycznych pochodnych fenotiazyny, o umiarkowanym działaniu uspokajającym. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) przewiduje dla niej dwa zastosowania: krótkoterminowe wspomaganie terapii pobudzenia psychoruchowego o nasileniu umiarkowanym albo ciężkim oraz terapię pobudzenia i niepokoju w wieku podeszłym. Lek wydawany jest na receptę (Rp) i nie należy do substancji psychotropowych z urzędowego wykazu.

Zamawiam e-receptę opłata tylko za e-konsultację, o recepcie decyduje lekarz

Promazyna w skrócie: grupa leku i mechanizm działania

Promazyna (kod ATC N05AA03) to neuroleptyk, czyli lek przeciwpsychotyczny starszej generacji. Punkt 5.1 ChPL opisuje jej działanie przeciwpsychotyczne i umiarkowanie uspokajające, a także przeciwwymiotne. Mechanizm polega na blokowaniu receptorów dopaminowych w obrębie układu limbicznego i nigrostriatalnego; lek hamuje również receptory 5-HT2 dla serotoniny, H1 dla histaminy, receptory muskarynowe oraz α1-adrenergiczne. Pobudza też wydzielanie prolaktyny.

Z tego profilu wynikają zarówno korzyści, jak i typowe działania niepożądane. ChPL wiąże hamowanie receptorów α1 z obniżeniem ciśnienia po przyjęciu pozycji stojącej, natomiast efekt przeciwcholinergiczny z dokuczliwymi zaparciami. Inne substancje tej klasy porównujemy na stronie o lekach przeciwpsychotycznych.

Na co stosuje się promazynę według ChPL

Punkt 4.1 ChPL produktu referencyjnego Promazin Jelfa wymienia dwa wskazania:

  • pobudzenie psychoruchowe o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim, w krótkotrwałej terapii wspomagającej;
  • pobudzenie i niepokój występujące u pacjentów w starszym wieku.

Dla kogo jest lek i czy pomaga na sen

Promazyna jest przeznaczona dla dorosłych, a jej stosowanie u dzieci jest przeciwwskazane. Pacjenci starsi powinni, zgodnie z ChPL, przyjmować lek pod ścisłą kontrolą lekarską.

Bezsenność nie figuruje wśród wskazań. Senność jest właściwością i działaniem niepożądanym promazyny, a nie powodem, by przyjmować ją na sen bez wyraźnego zalecenia lekarza. O przyczynach i leczeniu zaburzeń snu piszemy w artykule o bezsenności.

Początek i czas trwania działania promazyny

Promazyna szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, w bardzo dużym stopniu wiąże się z białkami osocza i osiąga w mózgu większe stężenie niż we krwi. ChPL nie podaje jednak, po jakim czasie pacjent odczuje poprawę. Badania nie potwierdziły prostego związku pomiędzy poziomem substancji we krwi a siłą działania; efekt leczniczy trwa od kilku dni do kilku tygodni, czasem dłużej.

Dawkowanie lekarz dobiera indywidualnie, w zależności od wskazania, nasilenia objawów, wieku i wrażliwości na lek. U osób starszych ChPL wymaga szczególnej ostrożności: w tej grupie zwłaszcza może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, a w czasie upałów lub mrozów rośnie ryzyko przegrzania albo wychłodzenia organizmu.

Możliwe działania niepożądane promazyny

W ChPL promazyny częstość działań niepożądanych określono jako nieznaną, co oznacza, że nie da się jej oszacować na podstawie dostępnych danych. Najczęściej obserwuje się zaburzenia ze strony układu nerwowego. Wśród opisanych objawów są:

  • senność, osłabienie koncentracji i nadmierne zahamowanie ruchowe;
  • suchość błon śluzowych, zaparcia i zatrzymanie moczu;
  • niedociśnienie, zwłaszcza na początku leczenia, oraz spadki ciśnienia przy wstawaniu;
  • objawy pozapiramidowe: parkinsonizm, akatyzja (wewnętrzny przymus ruchu), ostry zespół dyskinetyczny, a po długim leczeniu późne dyskinezy;
  • zaburzenia endokrynologiczne, m.in. mlekotok, ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania i libido;
  • nadwrażliwość skóry na światło i przebarwienia, dlatego ChPL zaleca unikanie słońca.

Poważne powikłania i badania kontrolne

Do działań poważnych, które opisuje ChPL, należą agranulocytoza (znaczny spadek liczby granulocytów), zaburzenia rytmu serca oraz złośliwy zespół neuroleptyczny. Przypadki wydłużenia odstępu QT u osób leczonych neuroleptykami występowały bardzo rzadko, ale pacjenci z chorobami serca, niedoborem potasu, wapnia lub magnezu wymagają szczególnej ostrożności. Niewyjaśniona gorączka bywa, jak podaje ChPL, pierwszym sygnałem złośliwego zespołu neuroleptycznego: lek trzeba wtedy przerwać i szukać przyczyny podwyższonej temperatury. Z kolei infekcja lub gorączka bez jasnego źródła oznacza konieczność natychmiastowego badania krwi ze względu na ryzyko agranulocytozy. W takiej sytuacji należy pilnie skontaktować się z lekarzem.

Przy długotrwałym stosowaniu ChPL zaleca okresową kontrolę morfologii krwi, czynności wątroby i serca oraz badania okulistyczne.

Alkohol, prowadzenie pojazdów, ciąża i laktacja przy promazynie

Alkohol. Etanol wzmacnia hamowanie ośrodkowego układu nerwowego wywołane promazyną i może doprowadzić nawet do depresji oddechowej; w ChPL połączenie to figuruje wśród klinicznie istotnych interakcji niepożądanych. Z tego powodu w trakcie leczenia alkoholu należy unikać. Ten sam mechanizm dotyczy łączenia promazyny z barbituranami, środkami nasennymi i uspokajającymi oraz opioidowymi lekami przeciwbólowymi.

Prowadzenie pojazdów. Senność wywołana promazyną oraz osłabienie sprawności psychofizycznej mogą sięgać poziomu, który utrudnia bezpieczne kierowanie pojazdem. ChPL jednoznacznie wskazuje, że w trakcie leczenia nie należy siadać za kierownicą ani pracować przy maszynach.

Ciąża. Wyniki doświadczeń na zwierzętach wskazują na ryzyko dla płodu, natomiast u ciężarnych nie potwierdzono bezpieczeństwa leku. ChPL zastrzega, że w ciąży, a szczególnie w jej pierwszym trymestrze, promazyny nie należy stosować, o ile lekarz nie uzna terapii za niezbędną. Stosowanie pochodnych fenotiazyny w okresie ciąży i bezpośrednio przed porodem może wywołać niedociśnienie u matki; u noworodków odnotowywano między innymi przedłużoną żółtaczkę i objawy pozapiramidowe.

Karmienie piersią. W czasie laktacji promazyna jest przeciwwskazana, ponieważ przechodzi do mleka kobiecego i może wywołać u niemowlęcia senność, a także zaburzyć rozwój ośrodkowego układu nerwowego.

Inne przeciwwskazania to m.in. choroba Parkinsona, ciężka niewydolność wątroby, nerek lub krążenia, agranulocytoza, guz chromochłonny, stany śpiączkowe i przebyty złośliwy zespół neuroleptyczny. U pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania, niedoczynnością tarczycy, miastenią lub przerostem prostaty ChPL zaleca unikanie promazyny.

Czy promazyna uzależnia i czy jest psychotropem

Promazyna działa na psychikę, więc potocznie bywa nazywana lekiem psychotropowym. Formalnie nie jest jednak substancją psychotropową w rozumieniu urzędowego wykazu: nie należy do żadnej z grup P, wydaje się ją na zwykłą receptę (Rp), a szczególne zasady obowiązujące benzodiazepiny jej nie dotyczą.

ChPL promazyny, inaczej niż charakterystyki benzodiazepin, nie opisuje uzależnienia ani tolerancji. Swobodne przerwanie terapii nie jest jednak bezpieczne: gdy lek odstawia się nagle, szczególnie po długotrwałym przyjmowaniu wysokich dawek, w bardzo rzadkich przypadkach pojawiają się ostre objawy z odstawienia, możliwy jest też nawrót choroby.

Jak odstawić promazynę i kto decyduje o zmianie leku

ChPL zaleca stopniowe odstawianie promazyny. Po nagłym przerwaniu mogą wystąpić nudności, wymioty i bezsenność, nawrót objawów choroby oraz objawy pozapiramidowe; późne dyskinezy mogą ujawnić się zwłaszcza u osób długo leczonych po nagłym odstawieniu lub znacznym zmniejszeniu dawki. Tempo kończenia terapii ustala lekarz.

Zmiana na inny neuroleptyk lub dołączenie nowego leku także wymaga decyzji lekarza. Promazyna wchodzi w liczne interakcje: z lekami wydłużającymi odstęp QT (ryzyko arytmii), z litem (opisano neurotoksyczność), z karbamazepiną (ryzyko agranulocytozy), z lekami przeciwcukrzycowymi (może osłabiać ich działanie) i z lekami na nadciśnienie (nasila spadki ciśnienia). Osobom po przedawkowaniu promazyny nie wolno podawać adrenaliny.

Preparaty z promazyną dostępne w Polsce

Na polskim rynku dostępne są Promazin Jelfa oraz Promazine Hasco, jako tabletki drażowane i powlekane; moce to 25 mg, 50 mg oraz 100 mg. Tabletki produktu referencyjnego Promazin Jelfa zawierają laktozę i sacharozę, dlatego według ChPL nie powinny ich przyjmować osoby z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami, takimi jak nietolerancja galaktozy lub fruktozy; otoczka zawiera ponadto barwnik, który może wywołać reakcje alergiczne. Wybór preparatu i mocy należy do lekarza; informacji o odpowiednikach tej samej substancji udzieli również farmaceuta.

Recepta na kontynuację leczenia promazyną

Promazyny nie kupią Państwo legalnie bez recepty. Preparaty z nielegalnych źródeł mogą być podrobione lub zawierać inną substancję, co przy leku wpływającym na ciśnienie i rytm serca jest szczególnie niebezpieczne.

Leczenie promazyną rozpoczyna psychiatra na wizycie. Przy kontynuacji lekarz może wystawić receptę bez ponownego badania, jeżeli uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Maksymalny termin realizacji e-recepty wynosi 365 dni, a krótsze limity obowiązują przy antybiotykach (7 dni) oraz środkach odurzających i substancjach psychotropowych (30 dni).

W prorecept wniosek składa się przez formularz z wywiadem. Ocenia go lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), który w razie potrzeby zadaje pytania na czacie lub prosi o dokumentację i może odmówić. Przyjmujemy wyłącznie wnioski o kontynuację leczenia już prowadzonego. Zasady opisują strony e-recepty psychiatrycznej oraz recepty na kontynuację leczenia.

Źródła

Jak zdobyć receptę na Promazyna - krok po kroku

  1. Krok 1

    Wchodzisz do formularza wniosku o e-receptę i wskazujesz lek Promazyna.

  2. Krok 2

    Wypełniasz wniosek: dane pacjenta, numer PESEL oraz krótki wywiad medyczny.

  3. Krok 3

    Wnosisz opłatę za e-konsultację (250,00 zł) - BLIK-iem lub kartą.

  4. Krok 4

    Lekarz z prawem wykonywania zawodu weryfikuje wniosek i podejmuje decyzję.

  5. Krok 5

    Lekarz może dopytać cię na czacie. Jeśli wystawi receptę, kod otrzymasz e-mailem.

Potrzebujesz recepty na Promazyna?

Zamawiam e-receptę · 250,00 zł

Najczęstsze pytania

W jakich sytuacjach lekarz zleca promazynę?

Lekarz sięga po nią w dwóch sytuacjach: jako krótkotrwałe wsparcie leczenia pobudzenia psychoruchowego, gdy jest ono umiarkowane lub ciężkie, oraz przy pobudzeniu i niepokoju u seniorów. Tylko te wskazania wymienia punkt 4.1 ChPL. Lek jest przeznaczony dla dorosłych, a u dzieci jest przeciwwskazany. O tym, czy pasuje do konkretnej sytuacji, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia.

Po jakim czasie promazyna zaczyna działać?

ChPL nie podaje czasu, po którym pacjent odczuje poprawę. Substancja jest szybko absorbowana z przewodu pokarmowego i dociera do mózgu, jednak prostego związku między jej poziomem we krwi a skutecznością leczenia nie stwierdzono. Działanie lecznicze może trwać kilka dni, kilka tygodni albo jeszcze dłużej. ChPL zaznacza też, że niedociśnienie pojawia się zwłaszcza na początku leczenia.

Czy promazyna grozi uzależnieniem?

ChPL promazyny nie opisuje uzależnienia ani tolerancji, a sama substancja nie znajduje się na wykazie substancji psychotropowych. Przerwanie terapii wymaga jednak ostrożności: jeśli lek zostanie odstawiony z dnia na dzień, zwłaszcza po długim okresie przyjmowania dużych dawek, bardzo rzadko występują nudności, wymioty i bezsenność, a objawy choroby mogą powrócić. Dlatego leczenie kończy się stopniowo, z lekarzem.

Czy można pić alkohol, przyjmując promazynę?

Nie, w trakcie leczenia promazyną alkoholu należy unikać. Według ChPL to połączenie należy do klinicznie istotnych interakcji niepożądanych: alkohol potęguje wywołane promazyną hamowanie ośrodkowego układu nerwowego, co grozi depresją oddechową. Trudności w oddychaniu albo utrata przytomności po takim połączeniu to sytuacja wymagająca wezwania pomocy pod numerem 112.

Czy po promazynie można przytyć?

Taka możliwość istnieje. ChPL wymienia zwiększenie masy ciała wśród działań niepożądanych, obok wzmożonego pragnienia i zaburzeń stężenia glukozy, przy czym ich częstość określono jako nieznaną. Jeśli w trakcie leczenia waga wyraźnie rośnie, warto zgłosić to lekarzowi. Nie należy samodzielnie odstawiać leku ani zmieniać dawki z tego powodu.

Jak odstawić promazynę, nie szkodząc sobie?

Wyłącznie stopniowo i w porozumieniu z lekarzem. ChPL zaleca stopniowe odstawianie, ponieważ nagłe przerwanie leczenia może wywołać nudności, wymioty, bezsenność, objawy pozapiramidowe i nawrót choroby. U osób długo leczonych po nagłym odstawieniu mogą ujawnić się późne dyskinezy. Tempo zmniejszania dawki lekarz dobiera indywidualnie, a zmiana leku także należy do niego.

Czy receptę na promazynę można uzyskać online?

Tak, jeśli chodzi o kontynuację leczenia już prowadzonego. Lekarz może wystawić receptę bez badania, gdy uzasadnia to dokumentacja medyczna. U nas wniosek składa się przez formularz, ocenia go lekarz, a pytania zadaje na czacie; może też odmówić. Rozpoczęcie leczenia, zmiana leku czy pogorszenie stanu wymagają wizyty u psychiatry.

Materiał ma charakter informacyjny i procesowy - opisuje sposób uzyskania e-recepty. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, informacje o dawkowaniu mają charakter ogólny, a o dawce i sposobie stosowania decyduje lekarz. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Leków o silnym potencjale uzależniającym oraz części leków psychiatrycznych nie obejmuje standardowa e-recepta.

Jak powstają artykuły w tym serwisie - przeczytaj wytyczne redakcyjne.