Rysperydon jako lek przeciwpsychotyczny - wskazania, profil bezpieczeństwa i kontynuacja terapii

Rysperydon to atypowy lek przeciwpsychotyczny wydawany na receptę (Rp). Charakterystyka Produktu Leczniczego wskazuje go do terapii schizofrenii i manii towarzyszącej chorobie afektywnej dwubiegunowej, a w wąsko opisanych sytuacjach także do krótkiego leczenia nasilonej, utrzymującej się agresji. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to parkinsonizm, senność, ból głowy i bezsenność, a częstym problemem jest także wzrost stężenia prolaktyny.

Zamawiam e-receptę opłata tylko za e-konsultację, o recepcie decyduje lekarz

Rysperydon: charakterystyka substancji

Rysperydon (Risperidonum, kod ATC N05AX08) należy do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Produktem referencyjnym jest Rispolept. W organizmie rysperydon przekształca się w 9-hydroksyrysperydon o podobnej aktywności; razem tworzą tzw. czynną frakcję przeciwpsychotyczną.

Po rysperydon sięga psychiatra przy schizofrenii i manii, wpisując go w zaplanowany przez siebie przebieg terapii; z ChPL wynika ponadto, że dalsze przyjmowanie leku trzeba okresowo sprawdzać i opierać na bieżącym stanie chorego. Informacje o samej chorobie zebraliśmy w artykule o objawach i leczeniu schizofrenii.

Na co jest rysperydon według ChPL

W schizofrenii i manii lek nie jest zalecany przed ukończeniem 18 lat, bo ChPL wskazuje, że w tej grupie wiekowej brakuje dowodów jego skuteczności.

  • leczenie schizofrenii;
  • umiarkowane i ciężkie epizody manii występujące w chorobie afektywnej dwubiegunowej;
  • agresja utrzymująca się u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim otępieniem alzheimerowskim, leczona krótko (maksymalnie 6 tygodni), jeśli zawiodły sposoby niefarmakologiczne i grozi niebezpieczeństwo dla chorego albo innych osób;
  • objawowa terapia, trwająca nie dłużej niż 6 tygodni, uporczywej agresji przy zaburzeniach zachowania u dzieci w wieku od 5 lat i nastolatków ze sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej, prowadzona w ramach szerszego programu leczenia.

Jak działa rysperydon i kiedy ocenia się efekt

Substancja z dużą siłą łączy się z receptorami dopaminowymi D2 oraz serotoninowymi 5-HT2. Blokada D2 wiąże się z korzystnym wpływem na objawy wytwórcze schizofrenii, a zrównoważony wpływ na oba typy receptorów może ograniczać objawy pozapiramidowe. Lek wiąże się też z receptorami alfa-adrenergicznymi i histaminowymi H1, co tłumaczy spadki ciśnienia i senność.

Konkretnej daty początku działania leku ChPL nie wskazuje. Maksymalne stężenie po tabletce występuje w ciągu 1-2 godzin, stan stacjonarny rysperydonu ustala się zwykle w ciągu doby, a 9-hydroksyrysperydonu w ciągu 4-5 dni. Działanie w schizofrenii potwierdzały badania 4-8-tygodniowe, a w manii pomiar wyników przypadał na 3. tydzień. Efekt terapii ocenia lekarz na kolejnych wizytach kontrolnych.

Działania niepożądane rysperydonu

Do działań bardzo częstych, dotyczących co najmniej co dziesiątej leczonej osoby, ChPL zalicza parkinsonizm (m.in. sztywność mięśni, spowolnienie ruchów, ślinotok), sedację lub senność, ból głowy oraz bezsenność. Parkinsonizm i akatyzja zależą od dawki. Do częstych działań niepożądanych należą m.in.:

  • akatyzja (uczucie wewnętrznego niepokoju i przymus ruchu), dystonia, drżenie, zawroty głowy;
  • hiperprolaktynemia, która może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania, mlekotoku, ginekomastii i zaburzeń funkcji seksualnych;
  • zwiększenie masy ciała oraz zmiany apetytu;
  • lęk, pobudzenie, zaburzenia snu;
  • dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka lub zaparcie, niestrawność, a także suchość błony śluzowej jamy ustnej;
  • niewyraźne widzenie, zmęczenie, obrzęki.

Prolaktyna, masa ciała i glikemia - co kontrolować

ChPL określa hiperprolaktynemię jako częste działanie niepożądane rysperydonu i zaleca oznaczenie prolaktyny u osób z objawami takimi jak zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, mlekotok, ginekomastia, osłabienie libido czy zaburzenia wzwodu.

Przyrost masy ciała o 7% lub więcej odnotowano w badaniach trwających 6-8 tygodni u 18% dorosłych chorych na schizofrenię przyjmujących rysperydon, podczas gdy w grupie placebo dotyczył on 9% uczestników. ChPL zaleca regularne ważenie i obserwację objawów hiperglikemii, takich jak wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu i nadmierne łaknienie, a u osób z cukrzycą regularną kontrolę glikemii, bo opisywano hiperglikemię, cukrzycę i zaostrzenie jej przebiegu.

Niezwłocznego kontaktu z lekarzem wymagają: wysoka gorączka połączona ze sztywnością mięśni i zaburzeniami świadomości (mogą świadczyć o złośliwym zespole neuroleptycznym), niekontrolowane ruchy języka lub mięśni twarzy, długotrwały i bolesny wzwód, gorączka z oznakami zakażenia, a także nagłe drętwienie albo osłabienie twarzy lub kończyn. Przed operacją zaćmy należy poinformować okulistę o obecnym lub wcześniejszym przyjmowaniu rysperydonu.

Rysperydon a alkohol, kierowanie pojazdami, ciąża i laktacja

Alkohol i leki działające ośrodkowo. Z powodu nasilenia sedacji ChPL wymaga ostrożności, gdy rysperydon przyjmuje się razem z alkoholem, benzodiazepinami, opioidami lub lekami przeciwhistaminowymi. W praktyce alkohol nasila senność i spowolnienie, dlatego decyzję warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Prowadzenie pojazdów. Wpływ leku na zdolność kierowania pojazdami ChPL ocenia jako niewielki lub umiarkowany. ChPL zaleca powstrzymanie się od kierowania i obsługi maszyn do czasu poznania indywidualnej reakcji na lek.

Ciąża. Brakuje wystarczających danych u kobiet w ciąży. W okresie ciąży nie należy stosować rysperydonu, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Noworodki, które były narażone na lek w trzecim trymestrze, mogą mieć objawy pozapiramidowe albo odstawienne; jeśli w ciąży konieczne jest zakończenie terapii, odstawienie nie może być nagłe.

Karmienie piersią. Niewielkie ilości substancji czynnej i jej metabolitu przechodzą do pokarmu kobiecego, dlatego lekarz waży korzyść z karmienia piersią i ryzyko dla niemowlęcia. Podwyższona prolaktyna może też obniżać płodność.

Przeciwwskazania i interakcje rysperydonu

ChPL wymienia tylko jedno przeciwwskazanie: nadwrażliwość na rysperydon albo którąkolwiek substancję pomocniczą. Lista ostrzeżeń jest jednak długa: choroby serca i wydłużenie odstępu QT, padaczka, choroba Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy'ego, cukrzyca i czynniki ryzyka udaru. W grupie pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem ChPL opisuje wyższą śmiertelność, zwłaszcza gdy równolegle przyjmują furosemid.

Znaczenie mają leki wydłużające odstęp QT, leki obniżające ciśnienie, lewodopa, metylofenidat, paliperydon (aktywny metabolit rysperydonu, łączenie nie jest zalecane) oraz inhibitory CYP2D6, np. fluoksetyna i paroksetyna, które zwiększają stężenie rysperydonu. Karbamazepina i inne induktory CYP3A4 mogą je zmniejszać. Dlatego lekarz zawsze pyta o pozostałe leki.

Ryzyko uzależnienia od rysperydonu a pojęcie psychotropu

Rysperydonu nie ma w urzędowym wykazie substancji psychotropowych, a apteka wydaje go na standardową receptę Rp. W mowie potocznej „psychotropem” nazywa się każdy lek wpływający na psychikę, jednak prawnie rysperydon do tej kategorii nie należy. ChPL nie opisuje uzależnienia ani poszukiwania leku. Opisuje natomiast bardzo rzadkie objawy po nagłym odstawieniu dużych dawek leków przeciwpsychotycznych, co jest inną kwestią niż uzależnienie.

Odstawienie albo zamiana leku przeciwpsychotycznego

ChPL zaleca stopniowe zmniejszanie dawki przy kończeniu leczenia. Gdy duże dawki leków przeciwpsychotycznych przerwano gwałtownie, w bardzo rzadkich przypadkach pojawiały się nudności, wymioty, obfite pocenie się i bezsenność. Możliwy jest także nawrót objawów psychotycznych i zaburzeń ruchowych o charakterze mimowolnym (akatyzji, dystonii, dyskinez). Zamianę na inny lek, np. kariprazynę, planuje psychiatra prowadzący, uwzględniając przebieg choroby i ryzyko nawrotu.

Nazwy handlowe rysperydonu i dostępne postaci leku

Substancja występuje w wielu preparatach; należą do nich np. Risperon, Ryspolit, Orizon, Okedi, Torendo Q-Tab, Risperidone Grindeks, Risperidone Teva, Risperidon Vipharm, a także Rispolept i Rispolept Consta. W obrocie są tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (1 i 2 mg), tabletki powlekane o mocy 0,5, 1, 2, 3, 4 i 6 mg, roztwór doustny zawierający 1 mg/ml, a także postać o przedłużonym uwalnianiu: proszek z rozpuszczalnikiem do przygotowania zawiesiny do wstrzykiwań. Zmianę preparatu lub postaci zawsze ustala lekarz.

Kontynuacja leczenia rysperydonem na podstawie wniosku

Rozpoznanie schizofrenii czy choroby afektywnej dwubiegunowej oraz wybór leku należą do psychiatry na wizycie. Przez e-receptę psychiatryczną mogą Państwo wnioskować o przedłużenie leczenia, które już trwa i jest udokumentowane. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 42 ust. 2) dopuszcza receptę na kontynuację bez badania pacjenta, o ile przemawia za tym stan zdrowia opisany w dokumentacji medycznej.

Wniosek składa się przez formularz z wywiadem medycznym. Ocenia go lekarz, który dodatkowe pytania kieruje na czacie; nadzór medyczny pełni lek. Damian Wojno. Lekarz może odmówić, np. przy braku dokumentacji, nasileniu objawów lub potrzebie zmiany leczenia. W takiej sytuacji właściwa jest wizyta u psychiatry.

Preparaty zawierające tę substancję

Grupa leków

Źródła

Jak zdobyć receptę na Rysperydon - krok po kroku

  1. Krok 1

    Wchodzisz do formularza wniosku o e-receptę i wskazujesz lek Rysperydon.

  2. Krok 2

    Wypełniasz wniosek: dane pacjenta, numer PESEL oraz krótki wywiad medyczny.

  3. Krok 3

    Wnosisz opłatę za e-konsultację (250,00 zł) - BLIK-iem lub kartą.

  4. Krok 4

    Lekarz z prawem wykonywania zawodu weryfikuje wniosek i podejmuje decyzję.

  5. Krok 5

    Lekarz może dopytać cię na czacie. Jeśli wystawi receptę, kod otrzymasz e-mailem.

Potrzebujesz recepty na Rysperydon?

Zamawiam e-receptę · 250,00 zł

Najczęstsze pytania

W jakich zaburzeniach stosuje się rysperydon?

Według ChPL podstawowe wskazania to schizofrenia oraz umiarkowane lub ciężkie epizody manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Przez maksymalnie 6 tygodni lekarz może go też zastosować przy utrzymującej się agresji: u chorych z otępieniem alzheimerowskim oraz u dzieci od 5. roku życia z zaburzeniami zachowania i sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej.

Po jakim czasie rysperydon zaczyna przynosić poprawę?

ChPL nie wskazuje jednego terminu. Stężenie rysperydonu stabilizuje się zwykle w ciągu doby, a jego czynnego metabolitu w ciągu 4-5 dni. Badania nad schizofrenią, w których wykazano skuteczność, trwały 4-8 tygodni; w manii efekt mierzono po trzech tygodniach. Tempo poprawy ocenia lekarz prowadzący na wizytach kontrolnych.

Czy rysperydon może uzależniać?

Przepisy nie zaliczają rysperydonu do substancji psychotropowych, a w ChPL nie ma opisu uzależnienia od niego. Opisuje natomiast bardzo rzadkie objawy po nagłym odstawieniu dużych dawek oraz ryzyko powrotu objawów choroby. Kupno leku bez recepty nie jest możliwe, a preparaty spoza legalnego obrotu bywają podrabiane i zagrażają zdrowiu.

Rysperydon i alkohol: jakie ryzyko opisuje ChPL?

Takie łączenie wymaga ostrożności: ChPL zwraca uwagę na zwiększone ryzyko sedacji przy stosowaniu rysperydonu z alkoholem. Alkohol nasila senność i spowolnienie reakcji, co ma znaczenie szczególnie przy prowadzeniu pojazdów. Rysperydon sam w sobie wywiera niewielki lub umiarkowany wpływ na kierowanie, dlatego każdą decyzję warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Czy leczenie rysperydonem wpływa na masę ciała?

Może: zwiększenie masy ciała należy do częstych działań niepożądanych. U pacjentów ze schizofrenią w badaniach 6-8-tygodniowych masa ciała wzrosła o 7% wartości wyjściowej lub więcej u 18% leczonych rysperydonem i u 9% otrzymujących placebo. Dlatego ChPL zaleca systematyczne ważenie się, a chorym na cukrzycę także regularne oznaczanie glukozy we krwi.

Jak przebiega bezpieczne odstawienie rysperydonu?

Odstawienie planuje lekarz. Zgodnie z ChPL dawkę redukuje się stopniowo: gwałtowne przerwanie przyjmowania dużych dawek wiązało się z nudnościami, wymiotami, potami i bezsennością, a także z nawrotem objawów psychotycznych i ruchów mimowolnych. Samodzielne przerwanie leczenia zwiększa ryzyko nawrotu choroby.

Czy można przedłużyć receptę na rysperydon online?

Tak, w ramach kontynuacji leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. Po przesłaniu formularza z wywiadem wniosek analizuje lekarz; gdy czegoś brakuje, dopytuje na czacie, a może odmówić m.in. wtedy, gdy brakuje dokumentacji albo objawy się nasiliły. Rozpoznanie i pierwszy dobór leku wymagają wizyty u psychiatry.

Materiał ma charakter informacyjny i procesowy - opisuje sposób uzyskania e-recepty. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, informacje o dawkowaniu mają charakter ogólny, a o dawce i sposobie stosowania decyduje lekarz. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Leków o silnym potencjale uzależniającym oraz części leków psychiatrycznych nie obejmuje standardowa e-recepta.

Jak powstają artykuły w tym serwisie - przeczytaj wytyczne redakcyjne.