Węglan litu w leczeniu zaburzeń afektywnych: działanie, kontrola stężenia i bezpieczeństwo
Węglan litu jest lekiem normotymicznym, czyli stabilizującym nastrój, stosowanym w leczeniu epizodów manii oraz w zapobieganiu nawrotom zaburzeń afektywnych dwubiegunowych i nawracającej depresji. Wydawany jest na receptę (Rp). Ze względu na mały współczynnik terapeutyczny wymaga regularnego oznaczania stężenia litu we krwi oraz kontroli nerek i tarczycy, a o dawce zawsze decyduje lekarz prowadzący.
- Substancja czynnaLithii carbonas
- DostępnośćRp - lek na receptę
- E-konsultacja250,00 zł
- Kod e-receptye-mailem
Węglan litu: czym jest i na co się go stosuje
Węglan litu (Lithii carbonas, kod ATC N05AN01) to sól litu. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) zalicza go do grupy „leki przeciwpsychotyczne, sole litu”, w praktyce klinicznej określa się go jednak jako lek normotymiczny, czyli stabilizator nastroju. W Polsce w obrocie jest preparat Lithium Carbonicum GSK w tabletkach 250 mg.
Zgodnie z punktem 4.1 ChPL węglan litu jest wskazany:
- w leczeniu epizodu maniakalnego w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych;
- w zapobieganiu nawrotom zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz w zmniejszaniu nasilenia i częstotliwości kolejnych epizodów manii u osób z manią w wywiadzie;
- w profilaktyce kolejnych epizodów depresyjnych u osób z nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi.
Jak działa lit i kiedy można oczekiwać poprawy
Sposób, w jaki lit działa, do dziś nie został całkowicie wyjaśniony. Według ChPL przyjmuje się, że lit hamuje transport sodu do wnętrza neuronów, co zaburza uwalnianie noradrenaliny i dopaminy w ośrodkowym układzie nerwowym. U osób z zaburzeniami afektywnymi normalizuje i stabilizuje nastrój: leczy objawy manii, zapobiega jej powrotom i zmniejsza ryzyko nawrotu epizodów depresyjnych.
Działanie lecznicze pojawia się, jak podaje ChPL, po 1-3 tygodniach przyjmowania leku. Wchłanianie leku przebiega powoli i trwa około 8 godzin. Średni okres półtrwania to około 19 godzin, przy czym u poszczególnych pacjentów waha się od 13 do 33 godzin, a w podeszłym wieku się wydłuża.
Rozpoznanie choroby i decyzję o włączeniu litu podejmuje psychiatra. Więcej o samym schorzeniu piszemy w artykule o chorobie afektywnej dwubiegunowej.
Kiedy litu się nie stosuje
Punkt 4.3 ChPL wymienia następujące przeciwwskazania:
- nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki tabletki;
- ciężka niewydolność nerek;
- świeżo przebyty zawał serca;
- organiczne uszkodzenia mózgu i białaczka;
- ciąża oraz karmienie piersią;
- dodatkowo według ChPL lit nie powinien być podawany przy chorobie sercowo-naczyniowej, nieleczonej niedoczynności tarczycy, chorobie Addisona, zaburzeniach gospodarki sodowej z powodu odwodnienia i diecie ubogiej w sól, a przy zespole Brugadów lub tym zespole w rodzinie ChPL nie zaleca jego stosowania.
Litemia i badania kontrolne w trakcie leczenia
Lit ma mały współczynnik terapeutyczny: stężenia toksyczne są zbliżone do terapeutycznych. Dlatego dawkę ustala lekarz indywidualnie, na podstawie stężenia litu w surowicy (litemii) i poprawy klinicznej. Krew do oznaczenia pobiera się w ustalonym odstępie od ostatniej dawki; ChPL odnosi zalecane stężenia do pomiaru wykonanego 12 godzin po jej przyjęciu.
Przed rozpoczęciem leczenia ChPL zaleca sprawdzenie czynności tarczycy, nerek i serca (EKG) oraz oznaczenie sodu, glukozy i wapnia. Na starcie terapii stężenie litu oznacza się nie rzadziej niż raz na tydzień; gdy wyniki się ustabilizują, badanie powtarza się raz na 1-2 miesiące, a w remisji raz na 2-3 miesiące. Okresowo monitoruje się też nerki i stężenie wapnia, ponieważ długotrwałe leczenie może prowadzić do zmian w nerkach i hiperkalcemii.
Ponieważ lit ogranicza zwrotne wchłanianie sodu w nerkach, posiłki powinny zapewniać właściwą podaż soli, a pacjent musi pić wystarczająco dużo płynów. Biegunka, wymioty, obfite pocenie się (np. przy infekcji) czy dieta uboga w sód mogą podnieść stężenie litu. W takich sytuacjach należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
Objawy zatrucia litem i sytuacje pilne
ChPL każe traktować każde przedawkowanie litu jako potencjalnie groźne. Objawy mogą narastać stopniowo lub pojawić się z opóźnieniem. Przy ich wystąpieniu ChPL zaleca natychmiastowe przerwanie leczenia, dlatego wymagają one pilnej oceny lekarskiej z oznaczeniem litemii, a w zagrożeniu życia wezwania pomocy pod numerem 112.
Do pierwszych sygnałów toksyczności ChPL zalicza:
- biegunkę, wymioty i odwodnienie;
- nasilone drżenie, osłabienie siły mięśniowej, chwiejny chód i zaburzenia koordynacji ruchów;
- niewyraźną mowę, splątanie, senność, oczopląs i mimowolne skurcze mięśni;
- zaburzenia pracy serca, np. wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG.
Działania niepożądane: co bywa przejściowe, a co wymaga kontroli
W pierwszym okresie terapii dość typowe są drżenia, objawy ze strony przewodu pokarmowego, zwiększona ilość wydalanego moczu, nasilone pragnienie, słabość mięśni oraz zmęczenie. Według ChPL objawy te w trakcie dalszego leczenia stają się mniej nasilone, a ich nasilenie zależy także od stężenia litu we krwi.
Jako bardzo częste ChPL wymienia hiperkalcemię, czyli podwyższone stężenie wapnia. Dla pozostałych działań częstości nie określono; należą do nich m.in.:
- niedoczynność lub nadczynność tarczycy i wole;
- zwiększenie masy ciała, obrzęki, hiperglikemia;
- trądzik, łysienie, świąd, nasilenie łuszczycy;
- zaburzenia pamięci, zawroty i bóle głowy, zaburzenia smaku;
- zmiany w zapisie EKG i zaburzenia rytmu serca;
- objawy cukrzycy nerkowopochodnej, a po długotrwałym leczeniu zmiany w budowie i czynności nerek.
Interakcje: leki podnoszące i obniżające litemię
Stężenie litu zmienia się pod wpływem wielu popularnych leków, dlatego przed każdym nowym preparatem, także kupowanym samodzielnie w aptece, należy poinformować lekarza lub farmaceutę o leczeniu litem. Szerzej wyjaśniamy to w tekście o tym, dlaczego lekarz pyta o inne leki. Według ChPL:
- stężenie litu podnoszą niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. indometacyna, ketoprofen, inhibitory COX-2), inhibitory konwertazy angiotensyny, sartany, leki moczopędne (zwłaszcza tiazydowe i amiloryd) oraz metronidazol;
- stężenie litu obniżają m.in. ksantyny (kofeina, teofilina, aminofilina), związki alkalizujące, gliflozyny i inhibitory anhydrazy węglanowej;
- objawy neurotoksyczności mogą nasilać neuroleptyki, karbamazepina, metyldopa, antagoniści kanału wapniowego i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, a leki z grupy SSRI mogą prowadzić do zespołu serotoninowego.
Węglan litu a alkohol, jazda samochodem, ciąża i laktacja
ChPL węglanu litu nie zawiera odrębnego zalecenia dotyczącego alkoholu. Opisuje jednak, że odwodnienie i utrata sodu, np. przy wymiotach czy biegunce, sprzyjają zatruciu litem, a sam lek może powodować senność i zawroty głowy. Picie alkoholu w trakcie leczenia należy więc omówić z lekarzem prowadzącym.
Lit może powodować senność, zawroty głowy czy omamy, dlatego według ChPL pacjent powinien zostać ostrzeżony o niebezpieczeństwie podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Ciąża jest przeciwwskazaniem do stosowania litu. Lit przenika przez łożysko, a jego przyjmowanie, zwłaszcza w I trymestrze, wiąże się ze zwiększoną częstością wad wrodzonych, szczególnie układu sercowo-naczyniowego. Karmienie piersią w trakcie leczenia jest przeciwwskazane, ponieważ lit przenika do mleka i może wywołać objawy zatrucia u dziecka. Planowanie ciąży wymaga wcześniejszego omówienia leczenia z psychiatrą, a po stwierdzeniu ciąży należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
Czy węglan litu uzależnia i czy jest psychotropem
Węglan litu nie figuruje w wykazie substancji psychotropowych i jest wydawany na zwykłą receptę (Rp). W ChPL brak opisu uzależnienia, a dokument zaznacza, że u ludzi zdrowych lek nie działa psychotropowo. Potocznie bywa nazywany psychotropem, bo działa na ośrodkowy układ nerwowy, ale nie daje efektu odurzenia.
Zakończenie lub zmiana leczenia wyłącznie z lekarzem
Jeśli odstawienie jest zaplanowane, ChPL zaleca rozłożenie go na minimum 2 tygodnie, bo powolne wycofywanie leku może odsunąć w czasie nawrót objawów. Tempo ustala lekarz prowadzący; samodzielne, nagłe przerwanie leczenia pozbawia tej ochrony. Pominiętej dawki nie należy nadrabiać, przyjmując podwójną ilość leku. Inaczej jest przy objawach toksyczności: wtedy ChPL zaleca natychmiastowe przerwanie leczenia.
ChPL zwraca też uwagę, że w depresji i chorobie afektywnej dwubiegunowej mogą pojawić się myśli i zachowania samobójcze, zwłaszcza na początku leczenia i przy zmianie dawki. Pacjent lub jego bliscy powinni wtedy natychmiast zasięgnąć porady lekarskiej, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonić pod 112.
Preparat Lithium Carbonicum i kwestia zamienników
W Polsce w obrocie jest jeden preparat węglanu litu: Lithium Carbonicum GSK, tabletki 250 mg. Nazwa „Lithium carbonicum” to łacińskie określenie węglanu litu, a nie osobny lek. Nie ma więc odpowiednika, na który apteka mogłaby zamienić preparat; przejście na inny stabilizator nastroju, np. kwas walproinowy lub karbamazepinę, to decyzja psychiatry.
E-recepta na węglan litu przy kontynuacji leczenia
W prorecept mogą Państwo złożyć wniosek o receptę na kontynuację leczenia litem, które prowadzi już psychiatra. Wypełniają Państwo formularz z wywiadem i dołączają dokumentację: kartę informacyjną lub zaświadczenie lekarskie, ostatnią receptę oraz aktualne wyniki litemii i badań czynności nerek oraz tarczycy. Wniosek ocenia lekarz (lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania uzupełniające zadaje na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych; więcej o usłudze na stronie e-recepty psychiatrycznej.
Recepta bez ponownego badania jest możliwa, gdy kontynuację uzasadnia stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Przy leku wymagającym kontroli stężenia brak aktualnych wyników może być powodem odmowy. Lekarz odmówi też przy pogorszeniu stanu, objawach toksyczności lub potrzebie zmiany leczenia. Nie rozpoczynamy leczenia litem i nie dobieramy dawki.
Legalny zakup węglanu litu bez recepty nie jest możliwy, a lek oferowany z nielegalnych źródeł może okazać się podróbką.
Źródła
Jak zdobyć receptę na Węglan litu - krok po kroku
Krok 1
Wchodzisz do formularza wniosku o e-receptę i wskazujesz lek Węglan litu.
Krok 2
Wypełniasz wniosek: dane pacjenta, numer PESEL oraz krótki wywiad medyczny.
Krok 3
Wnosisz opłatę za e-konsultację (250,00 zł) - BLIK-iem lub kartą.
Krok 4
Lekarz z prawem wykonywania zawodu weryfikuje wniosek i podejmuje decyzję.
Krok 5
Lekarz może dopytać cię na czacie. Jeśli wystawi receptę, kod otrzymasz e-mailem.
Potrzebujesz recepty na Węglan litu?
Zamawiam e-receptę · 250,00 zł- Podmiot leczniczy z wpisem do RPWDL
- Każdy wniosek ocenia lekarz z prawem wykonywania zawodu
- Lekarz może dopytać na czacie
- Płacisz BLIK-iem albo kartą, bezpiecznie przez Stripe
Najczęstsze pytania
Przy jakich chorobach lekarz przepisuje węglan litu?
ChPL przewiduje trzy zastosowania: leczenie epizodu maniakalnego w chorobie afektywnej dwubiegunowej, profilaktykę jej nawrotów, a także zapobieganie depresji u pacjentów, u których jej epizody powracają. Jest stabilizatorem nastroju przyjmowanym długotrwale, a nie lekiem doraźnym. O włączeniu leczenia decyduje psychiatra po postawieniu rozpoznania.
Kiedy można spodziewać się działania węglanu litu?
Zgodnie z ChPL na efekt terapeutyczny trzeba poczekać od 1 do 3 tygodni od rozpoczęcia przyjmowania. W tym czasie lekarz ustala dawkę na podstawie litemii i obserwacji klinicznej, dlatego badania krwi są na początku częste, co najmniej raz w tygodniu. Brak szybkiej poprawy nie jest powodem do samodzielnej zmiany dawki; należy omówić go z lekarzem prowadzącym.
Czy przyjmowanie węglanu litu grozi uzależnieniem?
ChPL nie opisuje uzależnienia od litu, a substancja nie znajduje się w wykazie substancji psychotropowych. Lit nie daje efektu odurzenia; jak podaje ChPL, u osób zdrowych nie wywiera działania psychotropowego. Leczenie kończy się jednak stopniowo i pod kontrolą lekarza, bo planowane, powolne odstawienie może opóźnić nawrót choroby.
Czy w trakcie leczenia litem można pić alkohol?
ChPL nie zawiera osobnego zalecenia w tej sprawie. Lit sam może powodować senność i zawroty głowy, a odwodnienie, np. po wymiotach, sprzyja wzrostowi stężenia litu we krwi i zatruciu. Z tego powodu decyzję o alkoholu warto omówić z lekarzem prowadzącym, uwzględniając chorobę podstawową i inne przyjmowane leki.
Czy lit powoduje tycie?
Może, bo ChPL wymienia zwiększenie masy ciała wśród działań niepożądanych o nieokreślonej częstości, obok obrzęków i niedoczynności tarczycy. Narastającą masę ciała warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu, który oceni jej przyczynę, w tym czynność tarczycy. Ograniczanie soli w diecie w celu odchudzania jest niewskazane, bo zmniejszona podaż sodu może podnieść stężenie litu.
Jak przebiega bezpieczne odstawienie litu?
Powoli i wyłącznie pod nadzorem lekarza: według ChPL zaplanowane wycofanie leku powinno zająć minimum 2 tygodnie, a takie tempo może opóźnić ponowne pojawienie się objawów. Moment i tempo ustala psychiatra lub lekarz prowadzący. Inaczej postępuje się przy oznakach zatrucia (np. biegunka, wymioty, silne drżenie, splątanie): ChPL zaleca wtedy natychmiastowe przerwanie leczenia, a pacjent wymaga pilnej pomocy lekarskiej.
Czy e-receptę na węglan litu można uzyskać online?
Tak, jeśli chodzi o kontynuację leczenia już prowadzonego przez psychiatrę i potwierdzonego dokumentacją. Wniosek składa się przez formularz, a ocenia go lekarz, który może poprosić na czacie o aktualne wyniki litemii i badań nerek oraz tarczycy. Lekarz może odmówić wystawienia recepty; pierwszego doboru leku ani zmiany leczenia nie prowadzimy.
Materiał ma charakter informacyjny i procesowy - opisuje sposób uzyskania e-recepty. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, informacje o dawkowaniu mają charakter ogólny, a o dawce i sposobie stosowania decyduje lekarz. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Leków o silnym potencjale uzależniającym oraz części leków psychiatrycznych nie obejmuje standardowa e-recepta.
Jak powstają artykuły w tym serwisie - przeczytaj wytyczne redakcyjne.