Charakterystyka leku: lamotrygina w padaczce i chorobie afektywnej dwubiegunowej

Czym jest lamotrygina i do jakiej grupy należy

Lamotrygina ma kod ATC N03AX09 i jest zaliczana do grupy „inne leki przeciwpadaczkowe”. W praktyce psychiatrycznej określa się ją mianem leku normotymicznego, czyli takiego, który pomaga utrzymać nastrój w stabilnym zakresie i zmniejszyć ryzyko nawrotu epizodów.

Informacje na tej stronie opieramy na Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) preparatu Lamitrin S (GlaxoSmithKline). Wszystkie postaci doustne lamotryginy mają w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych kategorię dostępności Rp, czyli wydawane są na zwykłą receptę.

Rozpoznanie choroby i decyzja o włączeniu lamotryginy należą do psychiatry albo neurologa na wizycie. Informacje poniżej mają pomóc ci zrozumieć zalecenia lekarza prowadzącego, a nie je zastąpić.

Lamotrygina na co: wskazania z punktu 4.1 Charakterystyki

Punkt 4.1 Charakterystyki wymienia dwa obszary stosowania. Zakres wskazań zależy od wieku pacjenta:

• padaczka, pacjenci od 13. roku życia (młodzież i dorośli): napady częściowe i uogólnione, także toniczno-kloniczne, leczone samą lamotryginą albo w skojarzeniu z innym lekiem, a ponadto napady w przebiegu zespołu Lennoxa-Gastauta;
• padaczka, dzieci od 2 do 12 lat: lek dołączany do innej terapii przy napadach częściowych, uogólnionych (również toniczno-klonicznych) i w przebiegu zespołu Lennoxa-Gastauta, a jako jedyny lek przy typowych napadach nieświadomości;
• choroba afektywna dwubiegunowa, wyłącznie pacjenci pełnoletni: profilaktyka depresji w typie I choroby, gdy w jej przebiegu dominują epizody depresyjne.

Czego lamotrygina nie leczy

Według Charakterystyki lamotrygina nie ma wskazania do doraźnego opanowania trwającego epizodu maniakalnego czy depresyjnego. Jej rola w chorobie dwubiegunowej polega na profilaktyce, czyli zmniejszaniu ryzyka kolejnych epizodów depresyjnych, a nie na szybkim przerwaniu objawów, które już trwają.

U osób w wieku poniżej 18 lat stosowanie lamotryginy w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych nie jest zalecane. W badaniu z odstawieniem leku nie wykazano w tej grupie znamiennej skuteczności, a zgłoszono większą liczbę zachowań samobójczych.

Mechanizm działania i tempo wprowadzania leku

Wyniki badań farmakologicznych sugerują, że lamotrygina blokuje kanały sodowe bramkowane napięciem. Hamuje powtarzające się z dużą częstością wyładowania neuronów oraz uwalnianie glutaminianu, neuroprzekaźnika istotnego w powstawaniu napadów padaczkowych. Jak lek działa w chorobie dwubiegunowej, dotąd nie wyjaśniono; przypuszcza się, że i tu rolę odgrywają kanały sodowe.

Lamotryginę wprowadza się stopniowo. W chorobie afektywnej dwubiegunowej schemat z ChPL przewiduje dojście do stabilizującej dawki podtrzymującej w ciągu sześciu tygodni. Powolne tempo nie wynika z ostrożności „na zapas”: Charakterystyka wiąże ryzyko ciężkiej wysypki z dużymi dawkami początkowymi i zbyt szybkim zwiększaniem dawki. Indywidualny schemat ustala lekarz.

U zdrowych ochotników okres półtrwania to średnio około 33 godziny, z rozrzutem od 14 do 103 godzin, a wartość ta wyraźnie zmienia się pod wpływem leków przyjmowanych równolegle. Ocena, czy leczenie skutecznie zapobiega nawrotom, wymaga obserwacji w dłuższym czasie i należy do lekarza prowadzącego.

Lamotrygina: skutki uboczne i jak często się zdarzają

Poniżej wybrane pozycje z tabeli działań niepożądanych ChPL (punkt 4.8) wraz z kategorią częstości:

• kategoria „bardzo często”, czyli u 1 na 10 pacjentów lub więcej: wysypka na skórze i ból głowy;
• kategoria „często” (u 1-10 na 100 pacjentów): nudności, wymioty, biegunka, suchość w ustach, senność, bezsenność, zawroty głowy, drżenie, pobudzenie, drażliwość, agresja, zmęczenie, bóle stawów i pleców oraz ból o innej lokalizacji;
• kategoria „niezbyt często” (u 1-10 na 1000 pacjentów): zaburzenia koordynacji ruchów (ataksja), widzenie podwójne albo nieostre, wypadanie włosów, nadwrażliwość skóry na światło (fotowrażliwość);
• rzadko (od 1 na 10 000 do 1 na 1000 osób): rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, oczopląs, jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie spojówek.

Wysypka i inne objawy, które wymagają pilnej oceny

W próbach klinicznych z udziałem dorosłych wysypkę obserwowano u 8-12% pacjentów leczonych lamotryginą wobec 5-6% w grupach placebo. Pojawiała się zwykle w ciągu pierwszych ośmiu tygodni leczenia. Nasiloną wysypkę odnotowano mniej więcej u jednego na 500 chorych na padaczkę i jednego na 1000 chorych z zaburzeniem dwubiegunowym, przy czym dzieci są narażone bardziej niż dorośli. Ryzyko rośnie przy jednoczesnym stosowaniu walproinianu.

Pojawienie się jakiejkolwiek wysypki podczas leczenia wymaga pilnego kontaktu z lekarzem. Zgodnie z Charakterystyką pacjenta ocenia się od razu, a lamotryginę przerywa, chyba że wysypka wyraźnie nie wiąże się z lekiem. Jeżeli wystąpił zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka albo zespół DRESS, do lamotryginy nie wolno już nigdy wracać.

Pilnej oceny wymagają także: gorączka i powiększone węzły chłonne (mogą wystąpić bez wyraźnej wysypki), obrzęk twarzy, objawy limfohistiocytozy hemofagocytarnej, które pojawiają się zwykle w ciągu 4 tygodni od rozpoczęcia leczenia, oraz silne oparzenia słoneczne sugerujące fotowrażliwość.

Charakterystyka opisuje również ryzyko myśli i zachowań samobójczych przy lekach przeciwpadaczkowych oraz konieczność ścisłej obserwacji osób z chorobą dwubiegunową, szczególnie na początku leczenia i przy zmianach dawkowania; do grup większego ryzyka zalicza młodych dorosłych. Nasilenie depresji albo pojawienie się takich myśli to powód do natychmiastowego kontaktu z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia do wezwania pomocy pod numerem 112.

Lamotrygina a alkohol, kierowanie autem, ciąża, laktacja i antykoncepcja

Alkohol. ChPL Lamitrin S nie opisuje odrębnej interakcji lamotryginy z alkoholem. Zalicza jednak do częstych objawów niepożądanych senność oraz zawroty głowy, a te alkohol potrafi nasilić. Sposób postępowania z alkoholem w trakcie leczenia warto ustalić z lekarzem prowadzącym, z uwzględnieniem przebiegu choroby podstawowej.

Prowadzenie pojazdów. W badaniach z udziałem ochotników wpływ lamotryginy na koordynację wzrokowo-ruchową i równowagę nie różnił się od placebo, ale zgłaszano zawroty głowy i podwójne widzenie. Przed prowadzeniem pojazdu należy ocenić, jak lek na ciebie wpływa. Osoby leczone z powodu padaczki powinny omówić kwestię prowadzenia pojazdów z lekarzem.

Ciąża. Obserwacje obejmujące ponad 8700 ciężarnych, które w pierwszym trymestrze przyjmowały wyłącznie lamotryginę, nie pokazują wyraźnie większego ryzyka poważnych wad rozwojowych. W czasie ciąży poziom lamotryginy we krwi bywa niższy, po porodzie zaś może szybko rosnąć; Charakterystyka zaleca więc kontrolę stężeń przed zajściem w ciążę, w okresie ciąży i po rozwiązaniu. Można rozważyć kwas foliowy przy planowaniu ciąży. Planowanie ciąży należy omówić z lekarzem.

Karmienie piersią. Lek przechodzi do mleka kobiecego, a jego poziom u karmionego dziecka sięga niekiedy mniej więcej połowy wartości stwierdzanej u matki. Przy karmieniu trzeba obserwować dziecko pod kątem nadmiernego uspokojenia, wysypki i zbyt małego przyrostu masy ciała.

Antykoncepcja hormonalna. Połączenie etynyloestradiolu z lewonorgestrelem zwiększało klirens lamotryginy mniej więcej dwukrotnie, co obniża jej stężenie. Z kolei nie można wykluczyć, że lamotrygina osłabia skuteczność antykoncepcji hormonalnej u części pacjentek, dlatego zmiany w cyklu, takie jak krwawienie międzymiesiączkowe, należy niezwłocznie zgłosić lekarzowi.

Czy lamotrygina jest psychotropem i czy uzależnia

Potocznie słowem „psychotrop” określa się wszystkie leki wpływające na psychikę, więc w tym rozumieniu lamotrygina się w nim mieści. Z prawnego punktu widzenia substancją psychotropową nie jest, bo nie wymienia jej urzędowy wykaz ogłoszony rozporządzeniem Ministra Zdrowia (pełny tytuł aktu podajemy w źródłach). Ma kategorię Rp, a ponieważ nie jest substancją psychotropową, nie dotyczą jej przepisy o receptach na takie substancje, na przykład 30-dniowy termin realizacji.

Charakterystyka nie opisuje ryzyka uzależnienia ani nadużywania lamotryginy. Nie oznacza to, że lek można przerwać bez porozumienia z lekarzem, o czym w kolejnej części.

Przerwa w leczeniu, odstawienie i interakcje

U chorych na padaczkę gwałtowne przerwanie terapii grozi powrotem napadów, toteż lek wycofuje się etapami; wyjątkiem jest sytuacja, w której bezpieczeństwo, np. pojawienie się wysypki, wymaga natychmiastowego odstawienia. W chorobie dwubiegunowej ChPL odnotowuje, że w badaniach nagłe przerwanie leczenia nie zwiększało częstości działań niepożądanych w porównaniu z placebo. Odstawienie oznacza jednak utratę działania zapobiegawczego, więc decyzję podejmuje lekarz prowadzący.

Przerwa w przyjmowaniu leku ma znaczenie praktyczne. Po przerwie z jakiejkolwiek przyczyny lekarz ocenia, czy konieczne jest ponowne stopniowe zwiększanie dawki, ponieważ powrót od razu do wcześniejszej dawki zwiększa ryzyko ciężkiej wysypki. Prosimy nie wznawiać leczenia samodzielnie po dłuższej przerwie.

Na stężenie lamotryginy wpływają inne leki. Walproinian je zwiększa, a karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, prymidon, ryfampicyna, lopinawir z rytonawirem, atazanawir z rytonawirem oraz połączenie etynyloestradiolu z lewonorgestrelem je zmniejszają. Więcej o tym, dlaczego lekarz pyta o pozostałe leki, piszemy w artykule o interakcjach przy e-recepcie; osobno opisujemy też karbamazepinę.

Nazwy handlowe, postaci i zamienniki

Lamotryginę zawierają dostępne w Polsce preparaty: Epitrigine, Lamilept, Lamitrin, Lamitrin S, Lamotrix oraz Symla. Są wśród nich zwykłe tabletki w mocach 25, 50 i 100 mg oraz tabletki do rozgryzania i żucia albo przygotowania zawiesiny, w mocach 2, 5, 25, 50, 100 i 200 mg. Tabletki Lamitrin S w tej drugiej postaci wolno pogryźć, połknąć w całości lub rozpuścić w małej objętości wody, dzielić ich natomiast nie należy.

Preparaty różnych wytwórców mogą różnić się zakresem wskazań i dostępnymi mocami. Przejście na preparat innego wytwórcy dobrze jest omówić z lekarzem albo farmaceutą; Charakterystyka podkreśla też, że pacjent leczony już jednym produktem z lamotryginą nie powinien otrzymywać drugiego bez konsultacji z lekarzem.

E-recepta na lamotryginę przy leczeniu już prowadzonym

Jeśli lamotryginę przepisał ci wcześniej psychiatra lub neurolog i leczenie trwa, można złożyć wniosek o e-receptę w ramach kontynuacji terapii. Wniosek składa się przez formularz z wywiadem medycznym. Ocenia go lekarz, a ewentualne pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a operatorem usługi jest MEDINOW Sp. z o.o.

Pozwala na to ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 42 ust. 2): lekarz może wystawić receptę potrzebną do kontynuowania terapii bez badania pacjenta, gdy przemawia za tym stan zdrowia opisany w dokumentacji medycznej. Dlatego potrzebna jest dokumentacja dotychczasowego leczenia. Nie stawiamy rozpoznania i nie rozpoczynamy leczenia lamotryginą; pierwszy dobór leku, zmiana terapii lub pogorszenie stanu wymagają wizyty u specjalisty.

Decyzję o wystawieniu recepty podejmuje lekarz i może odmówić, na przykład przy niepokojących objawach lub braku dokumentacji. Jeżeli lekarz odmówi, opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. E-receptę można zrealizować najpóźniej w ciągu 365 dni, przy czym krótsze limity obowiązują dla antybiotyków (7 dni) i dla substancji psychotropowych oraz środków odurzających (30 dni).

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Lamitrin S (URPL)
• Ulotka dla pacjenta Lamitrin S (URPL)
• rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych
• ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty
• ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne