Kwas walproinowy (walproinian): wskazania, bezpieczeństwo w ciąży i kontynuacja leczenia
Kwas walproinowy (walproinian) to lek przeciwpadaczkowy, który w psychiatrii pełni rolę stabilizatora nastroju. Według ChPL stosuje się go w padaczce oraz w leczeniu epizodów manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej, gdy lit jest przeciwwskazany lub źle tolerowany. Postaci doustne są wydawane na receptę (Rp), a u dziewcząt i kobiet w wieku rozrodczym obowiązuje program zapobiegania ciąży, ponieważ lek ma wysoki potencjał teratogenny.
- Substancja czynnaNatrii valproas + Acidum valproicum
- DostępnośćRp - lek na receptę
- E-konsultacja59,00 zł
- Kod e-receptye-mailem
Czym jest walproinian i jakie ma wskazania
Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) zalicza walproinian (kod ATC N03AG01) do leków przeciwdrgawkowych; Depakine Chrono zawiera sól sodową kwasu walproinowego razem z kwasem walproinowym. W leczeniu zaburzeń nastroju określa się go jako lek normotymiczny. Punkt 4.1 ChPL produktu Depakine Chrono obejmuje:
- padaczkę z napadami uogólnionymi (mioklonicznymi, toniczno-klonicznymi, atonicznymi, napadami nieświadomości) i częściowymi, w tym zespół Lennoxa-Gastauta;
- leczenie epizodów maniakalnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej, gdy lit jest przeciwwskazany lub źle tolerowany;
- kontynuację leczenia u pacjentów, u których walproinian okazał się skuteczny w ostrej fazie manii.
Mechanizm działania i czas do uzyskania stałego stężenia
Dokładny mechanizm nie jest w pełni wyjaśniony. Najlepiej uznana hipoteza, przytaczana w ChPL, wiąże działanie walproinianu ze wzrostem stężenia kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu.
Biodostępność po podaniu doustnym wynosi prawie 100%, okres półtrwania 15-17 godzin, a stałe stężenie we krwi ustala się w ciągu 2 do 4 dni. ChPL nie podaje, po jakim czasie należy spodziewać się ustąpienia objawów manii; lekarz dostosowuje dawkę do odpowiedzi klinicznej, dążąc do najmniejszej skutecznej. Więcej o samej chorobie piszemy w artykule o chorobie afektywnej dwubiegunowej.
Walproinian w ciąży: ryzyko dla dziecka i wymogi programu
Walproinian wykazuje wysoki potencjał teratogenny. W leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej jest przeciwwskazany w ciąży, a u kobiet w wieku rozrodczym, o ile nie są spełnione warunki programu zapobiegania ciąży. Według metaanalizy przytoczonej w ChPL ciężkie wady wrodzone wystąpiły u około 11% dzieci kobiet z padaczką stosujących walproinian w monoterapii, wobec około 2-3% w populacji ogólnej. Najczęściej są to wady cewy nerwowej, rozszczep wargi i podniebienia oraz wady serca, nerek i kończyn.
Narażenie w życiu płodowym zwiększa też ryzyko zaburzeń neurorozwojowych. U maksymalnie 30-40% dzieci w wieku przedszkolnym opisano opóźnienia rozwoju, np. późniejsze rozpoczęcie mówienia i chodzenia. Iloraz inteligencji mierzony w wieku 6 lat był średnio o 7-10 punktów niższy niż u dzieci narażonych na inne leki przeciwpadaczkowe, a ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu około 3-krotnie wyższe niż w populacji nienarażonej. Nie ustalono dawki, poniżej której ryzyko nie występuje.
Program zapobiegania ciąży oznacza w praktyce:
- test ciążowy z krwi przed rozpoczęciem leczenia i w razie potrzeby w jego trakcie;
- nieprzerwane stosowanie skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia;
- kontrolę u specjalisty co najmniej raz w roku i coroczne potwierdzenie znajomości ryzyka na specjalnym formularzu;
- kartę pacjenta, którą farmaceuta przekazuje przy każdym wydaniu leku;
- niezwłoczny kontakt z lekarzem prowadzącym przy planowaniu ciąży lub jej podejrzeniu, bez samodzielnego przerywania leczenia.
Mężczyźni leczeni walproinianem i antykoncepcja hormonalna
ChPL opisuje niespójne dane o możliwym wzroście ryzyka zaburzeń neurorozwojowych u dzieci, których ojcowie przyjmowali walproinian w ciągu 3 miesięcy przed poczęciem. Z ostrożności lekarz powinien omówić z pacjentem skuteczną antykoncepcję, także partnerki, w trakcie leczenia i przez co najmniej 3 miesiące po jego zakończeniu; w tym czasie nie należy też oddawać nasienia.
Leki zawierające estrogeny, w tym antykoncepcja hormonalna, mogą obniżać stężenie walproinianu i jego skuteczność, natomiast walproinian nie osłabia działania antykoncepcji hormonalnej. Rozpoczęcie lub przerwanie takiej antykoncepcji warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu.
Przeciwwskazania według ChPL
Walproinianu nie stosuje się m.in. w następujących sytuacjach:
- nadwrażliwość na walproinian lub składniki leku;
- ostre i przewlekłe zapalenie wątroby, ciężkie zapalenie wątroby w przeszłości albo w wywiadzie rodzinnym;
- porfiria oraz jednoczesne leczenie meflochiną;
- choroby mitochondrialne związane z mutacją genu POLG, zaburzenia cyklu mocznikowego, niewyrównany pierwotny niedobór karnityny;
- w chorobie afektywnej dwubiegunowej: ciąża oraz wiek rozrodczy bez spełnienia warunków programu zapobiegania ciąży.
Wątroba, krew i trzustka: badania i objawy alarmowe
ChPL opisuje przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby, niekiedy zakończone zgonem, a samo uszkodzenie wątroby zalicza do częstych działań niepożądanych. Zaburzenia czynności wątroby obserwowano zwykle w pierwszych 6 miesiącach leczenia. ChPL zaleca badania czynności wątroby przed rozpoczęciem terapii i okresowo w tym okresie, a morfologię krwi z płytkami i testy krzepnięcia przed leczeniem oraz przed zabiegiem operacyjnym.
Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli pojawią się:
- nagłe osłabienie, brak apetytu, senność, powtarzające się wymioty lub bóle brzucha (możliwe uszkodzenie wątroby);
- ostry ból brzucha (możliwe zapalenie trzustki);
- zaburzenia równowagi, zaburzenia świadomości i wymioty (możliwa hiperamonemia);
- rozległa wysypka, zmiany pęcherzowe, obrzęk twarzy lub gardła;
- samoistne siniaki lub krwawienia.
Działania niepożądane i przyrost masy ciała
Zwiększenie masy ciała należy do częstych działań niepożądanych. ChPL zaleca uprzedzić o nim pacjenta przed leczeniem i podjąć działania, które je ograniczą; u kobiet ma to dodatkowe znaczenie, bo nadwaga jest jednym z czynników zespołu policystycznych jajników. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe na początku leczenia zwykle przemijają po kilku dniach.
Jako bardzo częste ChPL wymienia drżenie i nudności. Do częstych należą m.in.:
- hiponatremia, niedokrwistość i małopłytkowość;
- senność, bóle i zawroty głowy, zaburzenia pamięci, oczopląs, zaburzenia pozapiramidowe;
- wymioty, bóle żołądka, biegunka, przerost dziąseł, zapalenie jamy ustnej;
- przemijające wypadanie włosów i zaburzenia paznokci;
- splątanie i halucynacje, a także agresja, pobudzenie i zaburzenia uwagi, obserwowane głównie u dzieci i młodzieży;
- nieregularne miesiączki, nietrzymanie moczu, osłabienie słuchu.
Alkohol, prowadzenie pojazdów, karmienie piersią i interakcje
ChPL stwierdza, że nie zaleca się picia alkoholu podczas leczenia walproinianem. Lek może powodować senność, zwłaszcza w połączeniu z innymi lekami przeciwdrgawkowymi lub z benzodiazepinami, dlatego kierowcy i operatorzy maszyn powinni być o tym uprzedzeni.
Walproinian przenika do mleka matki (1-10% stężenia w surowicy), a u karmionych niemowląt opisano zaburzenia hematologiczne. Decyzję o karmieniu piersią lub kontynuacji leczenia podejmuje się z lekarzem.
Walproinian może nasilać działanie neuroleptyków, leków przeciwdepresyjnych, inhibitorów MAO i benzodiazepin. Spowalnia metabolizm lamotryginy, co zwiększa ryzyko ciężkiej wysypki, a z kwetiapiną lub klozapiną zwiększa ryzyko neutropenii. Antybiotyki karbapenemowe mogą obniżyć jego stężenie poniżej terapeutycznego, a łączenie z meflochiną jest przeciwwskazane. Na stężenie litu walproinian nie wpływa. Lekarzowi należy podać pełną listę leków, także kupowanych samodzielnie, np. kwasu acetylosalicylowego.
Czy kwas walproinowy to psychotrop i czy grozi uzależnieniem
Kwas walproinowy nie znajduje się w wykazie substancji psychotropowych. Postaci doustne są wydawane na receptę (Rp), a postać do wstrzykiwań ma kategorię Lz, czyli jest przeznaczona do lecznictwa zamkniętego. ChPL nie opisuje uzależnienia od walproinianu. Określenia „psychotrop” pacjenci używają potocznie, bo lek działa na ośrodkowy układ nerwowy.
Jak odstawić kwas walproinowy: decyzja należy do lekarza
ChPL nie podaje schematu odstawiania walproinianu dla pacjenta. Podkreśla natomiast, że pacjentka powinna zostać pouczona o nieprzerywaniu leczenia na własną rękę, a zmiana na inne leczenie przed planowaną ciążą odbywa się pod kontrolą specjalisty. O zakończeniu terapii, zmianie postaci leku czy przejściu na inny stabilizator nastroju decyduje lekarz prowadzący.
ChPL ostrzega też, że u osób przyjmujących leki przeciwpadaczkowe opisywano myśli i zachowania samobójcze. Jeśli Państwo lub bliscy je zauważą, trzeba niezwłocznie poradzić się lekarza, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwonić pod 112.
Preparaty z walproinianem w Polsce i ich zamienniki
W obrocie są m.in. Depakine Chrono 300 i 500 (więcej na stronie Depakine Chrono), Depakine Chronosphere, Depakine, Convulex, Convival Chrono, ValproLEK i Absenor. Walproinian występuje jako tabletki i granulat o przedłużonym uwalnianiu, kapsułki miękkie i syrop. Preparaty różnią się postacią i zawartością substancji, dlatego o zamianie jednego na drugi decyduje lekarz.
Recepta na walproinian w ramach kontynuacji leczenia
Wniosek o e-receptę na kontynuację można złożyć, jeśli walproinian przepisał już psychiatra lub neurolog, a leczenie jest udokumentowane. W formularzu opisują Państwo przebieg leczenia, inne przyjmowane leki i wyniki badań; wniosek ocenia lekarz (lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania uzupełniające zadaje na czacie. Opis usługi znajdą Państwo na stronie e-recepty psychiatrycznej.
U kobiet w wieku rozrodczym lekarz zapyta o antykoncepcję i coroczną kontrolę u specjalisty wymaganą przez program zapobiegania ciąży. Brak tych warunków, podejrzenie ciąży, objawy uszkodzenia wątroby lub nasilenie choroby oznaczają odmowę i odesłanie do lekarza prowadzącego. Recepta bez ponownego badania jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy uzasadnia ją dokumentacja medyczna (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Nie rozpoczynamy leczenia walproinianem i nie zmieniamy dawki.
Walproinianu nie można legalnie kupić bez recepty, a produkty z nielegalnych źródeł mogą być podrobione.
Preparaty zawierające tę substancję
Źródła
Jak zdobyć receptę na Kwas walproinowy (walproinian) - krok po kroku
Krok 1
Wchodzisz do formularza wniosku o e-receptę i wskazujesz lek Kwas walproinowy (walproinian).
Krok 2
Wypełniasz wniosek: dane pacjenta, numer PESEL oraz krótki wywiad medyczny.
Krok 3
Wnosisz opłatę za e-konsultację (59,00 zł) - BLIK-iem lub kartą.
Krok 4
Lekarz z prawem wykonywania zawodu weryfikuje wniosek i podejmuje decyzję.
Krok 5
Lekarz może dopytać cię na czacie. Jeśli wystawi receptę, kod otrzymasz e-mailem.
Potrzebujesz recepty na Kwas walproinowy (walproinian)?
Zamawiam e-receptę · 59,00 zł- Podmiot leczniczy z wpisem do RPWDL
- Każdy wniosek ocenia lekarz z prawem wykonywania zawodu
- Lekarz może dopytać na czacie
- Płacisz BLIK-iem albo kartą, bezpiecznie przez Stripe
Najczęstsze pytania
Kiedy stosuje się kwas walproinowy?
ChPL wymienia dwa obszary: padaczkę z różnymi typami napadów oraz epizody manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej, gdy lit jest przeciwwskazany lub źle tolerowany. U osób, które dobrze odpowiedziały na walproinian w ostrej fazie manii, można rozważyć kontynuację leczenia. Rozpoznanie i włączenie leku należą do psychiatry lub neurologa.
Jak szybko walproinian działa w manii?
Stałe stężenie we krwi lek osiąga w ciągu 2 do 4 dni, ale ChPL nie określa, po jakim czasie ustępują objawy manii. Lekarz ocenia odpowiedź kliniczną i na tej podstawie ustala najmniejszą skuteczną dawkę. Brak poprawy lub nasilenie objawów to sygnał do pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym, a nie do samodzielnej zmiany dawki.
Czy walproinian uzależnia?
Nie jest substancją psychotropową w rozumieniu przepisów, a ChPL nie opisuje uzależnienia od niego. Nie oznacza to jednak, że można go odstawić z dnia na dzień: lek chroni przed napadami padaczkowymi i nawrotem manii, dlatego o zakończeniu lub zmianie leczenia decyduje lekarz prowadzący.
Czy kwas walproinowy można łączyć z alkoholem?
ChPL stwierdza, że nie zaleca się picia alkoholu podczas leczenia walproinianem. Lek sam może wywoływać senność, a uszkodzenie wątroby należy według ChPL do częstych działań niepożądanych i bywa ciężkie. Wątpliwości dotyczące okazjonalnego alkoholu najlepiej omówić z lekarzem prowadzącym, uwzględniając inne przyjmowane leki.
Czy kwas walproinowy powoduje przyrost masy ciała?
Tak, zwiększenie masy ciała należy według ChPL do częstych działań niepożądanych. Lekarz powinien uprzedzić o tym przed leczeniem i zaproponować sposoby ograniczenia ryzyka. U kobiet ma to dodatkowe znaczenie, bo nadwaga jest jednym z czynników zespołu policystycznych jajników. Przyrost wagi warto zgłaszać podczas wizyt kontrolnych.
Czy kwas walproinowy wolno odstawić samodzielnie?
Wyłącznie w porozumieniu z lekarzem prowadzącym, który ustali moment i sposób odstawienia. ChPL nie podaje schematu dla pacjenta, ale podkreśla, że pacjentka nie powinna przerywać leczenia na własną rękę, nawet gdy podejrzewa ciążę: powinna wtedy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Zmiana na inny stabilizator nastroju również wymaga decyzji specjalisty.
Czy receptę na walproinian można dostać przez internet?
Tak, gdy chodzi o kontynuację leczenia ustalonego przez psychiatrę lub neurologa i potwierdzonego dokumentacją. Wniosek ocenia lekarz, który może zadać pytania na czacie i odmówić, np. przy braku warunków programu zapobiegania ciąży, objawach działań niepożądanych lub potrzebie zmiany leczenia. Nowego leczenia walproinianem online nie rozpoczynamy.
Materiał ma charakter informacyjny i procesowy - opisuje sposób uzyskania e-recepty. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, informacje o dawkowaniu mają charakter ogólny, a o dawce i sposobie stosowania decyduje lekarz. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Leków o silnym potencjale uzależniającym oraz części leków psychiatrycznych nie obejmuje standardowa e-recepta.
Jak powstają artykuły w tym serwisie - przeczytaj wytyczne redakcyjne.